Diş eti çekilmesi, hem estetik hem de fonksiyonel açıdan önemli sorunlara yol açabilen yaygın bir durumdur. Yaşla birlikte meydana gelen fizyolojik değişimlere bağlı olarak diş etlerinde hafif çekilmeler gözlemlenebilir. Ancak fizyolojik olmayan, patolojik çekilmeler çoğunlukla müdahale gerektirir. Diş eti çekilmelerine neden olan başlıca faktörler ve tedavi yöntemleri şu şekildedir:

1. Yüksek Frenilum (Bağ Dokusu) Yerleşimi

Dudak, yanak veya dil ile diş eti arasında bulunan bağ dokusunun (frenilum) olması gerekenden yukarıda konumlanması, konuşma veya çiğneme gibi hareketlerle diş etinde sürekli çekilme baskısı oluşturur.
Tedavi: Lazer veya cerrahi yöntemlerle yapılan frenektomi işlemi sayesinde çekilmenin ilerlemesi durdurulabilir.

2. Dişlerde Çapraşıklık ve Kemik Desteği Yetersizliği

Çene kemiğinin dışına doğru konumlanmış dişlerde, çevre dokular travmalara ve iltihaplara karşı daha hassas hale gelir.
Tedavi: Düşük kuvvetli ortodontik tedavi ile dişlerin ideal pozisyona alınması, hem estetik hem de kemik desteğinin yeniden kazanılması açısından kalıcı bir çözüm sağlar.

3. Hatalı Diş Fırçalama AlışkanlıklarıAşırı sert fırçalama, yanlış teknik veya yetersiz ağız hijyeni, diş eti dokusunda geri çekilmeye ve dişin boyun kısmında abrazyon (aşınma) oluşmasına neden olabilir.
   Tedavi: Hekim yönlendirmesiyle uygun fırçalama tekniği ve diş fırçası seçimi, bu sorunun ilerlemesini engeller.
4. Diş Eti Hastalıkları (Periodontal Hastalıklar)

Diş eti iltihapları, bakteriyel plak birikimi sonucu gelişen ve en sık karşılaşılan çekilme nedenlerinden biridir.
Tedavi: Diş taşı temizliği, kök yüzeyi düzleştirme, gerekirse cerrahi müdahaleler ve düzenli kontrol ile sağlıklı diş eti yapısı yeniden kazanılır.

5. Uyumlu Olmayan Protezler

Hatalı tasarlanmış, uyumsuz veya eskimiş protezler diş etine sürekli mekanik baskı yaparak travma ve iltihap oluşturur.
Tedavi: Protezin yenilenmesi veya yeniden uyumlandırılması ile hem konfor hem de diş eti sağlığı yeniden sağlanır.

Diş eti çekilmeleri zamanında teşhis ve uygun müdahaleler ile durdurulabilir ve geriletilmesi mümkün olan bir süreçtir. Erken dönemde alınacak önlemler, hem diş kaybını önler hem de estetik kaygıların ortadan kalkmasına katkı sağlar.

En sık kullanılan tedaviler; hassasiyet giderici diş macunları ve hassasiyet giderici ajanlardır. Bu ajanların başında da flor vernikleri gelmektedir.

Diş hassasiyeti aslında dişin mine altındaki dentin tabakasındaki hassasiyettir ve genellikle dentin açığa çıktığında oluşur. Diş eti hastalıkları, diş sıkma gıcırdatma (bruksizm), aşınma ve asit ataklarına bağlı olarak diş hassasiyeti gelişebilir.

Öncelikle sebep bulunmaya çalışılmalı ve sebebe yönelik tedavi uygulanmalı hatta sebep ortadan kaldırılmaya çalışılmalıdır.

Örneğin; diş eti hastalığı olan kişilere öncelikle bunun tedavisi yapılmalıdır, limon yiyen ve dişlerinin üzerine tutan kişilerde bu alışkanlığının hassasiyete sebep olduğu anlatılmalıdır.

Farklı diş macunları farklı etki mekanizmalarına sahiptir ve etkileri kişilere göre farklılık gösterebilir. Çoğu diş macunun da potasyum nitrat veya artırılmış sodyum florür konsantrasyonları kullanılır. Hastalar öncelikle farklı diş macunları denemeye teşvik edilmelidir.

Flor vernikleri lazer ile birlikte kullanılarak etkinlikleri artırılır. Ofis tipi bu uygulamalar kesinlikle hekim tarafından yapılmalıdır. Burada amaç dentin yapı içerisinde bulunan tübüllerin tıkanmasıdır.

Estetik diş hekimliği uygulamalarından ön bölgede yapılacak tüm restoratif ve protetik işlemlerde diş hekimlerinin dikkat etmesi gereken kriterlerin başında;

– Orta hat ve yüz simetrisi

– Kesici kenar düzlemi uyumu

– Diş oranları ve kontak alanları

– Dişeti diş uyumu gelir.

Özellikle üst santral dişlerin alt dişlerle, dudak, burun ve göz ile yüz simetrisine uyumlu hazırlanması önemlidir. Son yapılan çalışmalara göre orta hattan 2-4mm’lik sapma fark edilmezken dişlerin aksındaki sapmalar estetiği olumsuz etkiler.

Kesici kenar düzlemi hasta gülümsediğinde üst çene dişlerinin uç kısmından geçen eğrinin alt dudak vermillion hattını takip etmesi estetik kavramların başında gelir. Estetik ile birlikte fonetik (konuşma) ve okluzyon (dişlerin kapanışı) açısından da önemlidir.

Diş boyutlarının estetiğe etkisi hem enine ve boyuna dişlerin uyumlu olması hem de birbirleri ile uyumlu oranlara sahip olması ile mümkündür. Proksimal (arayüz) kontak alanları ise dişlerin boyutu ile mutlaka uyumlu olmalıdır.

Pembe estetik; diş etleri ile dişlerin uyumu, estetik diş hekimliğinin en önemli parametrelerindendir. Zenith noktaları diş etinin dişler üzerindeki en tepe noktasıdır ve bu noktaların ön bölge dişleri için yerleri arasında belli bir oran vardır. Papil yüksekliği de dişler arasındaki diş eti uzantılarının kontak alanlarını belli oranlarda kapatması ve dişlerin boyutu ile orantılı olması önemlidir.

Gebelik öncesi ağız ve diş sağlığı açısından hastanın değerlendirilmesi önemlidir.

Gebeliğin ilk trimesterında diş tedavisi, bebeğin organlarının gelişim süreci olduğu için tercih edilmez. Son trimester ise doğum sürecinin yaklaşması sebebiyle yine diş tedavisi tercih edilmez. Ancak bu dönemlerde de kadın doğum uzmanının önerisi ile acil tedavi ihtiyaçları karşılanabilir.

Diş tedavisi için gebelikte en güvenilir dönem ikinci trimester dönemidir. Bu dönemde de kadın doğum uzmanının önerisi önemlidir.

Gebelikte östrojen hormonuna bağlı en sık rastlanılan sorun diş eti problemleridir. Diş eti sorunu yaygın bir diş eti kanaması ve şişliği ile ortaya çıkan gebelik gingivitisi (diş eti iltihabı) olabilir. Tedavisi diş eti temizliği ile kolayca yapılabilmektedir.

Diğer en sık rastlanan sorun, hastanın görüntüsünden dolayı endişelenebileceği diş etindeki büyüme ile ortaya çıkan gebelik tümörüdür. Bu durumda hastaya gebelik sonrası diş etindeki bu büyümenin kendiliğinden küçülebileceği veya tamamen kaybolabileceği bilgisi verilmelidir. Ancak konuşma veya çiğnemeyi engelleyen bir durum varsa gebelik tümörü beklenmeden de eksize edilerek (kesilerek) alınır.

Diş hekimliği uygulamalarının büyük bir bölümü dişlere, çene kemiğine veya diş etlerine yönelik girişimleri kapsar. Yapılan araştırma ve çalışmalarla, bu girişimsel işlemler, en aza indirilmeye çabalanmaktadır.

Minimal İnvaziv Diş Hekimliği Uygulamaları:

Minimal invaziv diş hekimliği uygulamalarının başında erken teşhis gelir. Hastanın sahip olduğu çürükler, aşınmalar, renk değişiklikleri gibi durumların tespiti önemlidir. Bu sebeple öncelikle düzenli diş hekimi kontrolü gereklidir.

Hastalarımızın çürük riski açısından değerlendirilmesi için tükrük değerlendirme testleri ve klinik muayene önemlidir. Çürük riski açısından yüksek risk grubu hastalarda henüz çürük oluşmadan da koruyucu tedaviler uygulanabilir. Diş fırçası, arayüz fırçası, diş ipi, gargaralar, flor vernikler, ksilitol içeren sakızlar ve kazein fosfat içerikli ürünlerin kullanımı gibi kişiye özel sunulacak uygun ağız hijyen eğitimi erken teşhis ve tedavi uygulamalarının başında gelir.

Erken çürük tespitinde remineralizasyon yani dişin minesinin onarılması işlemlerinde dişte hiçbir girişimsel işlem yapılmadan uygulanan ürünler ile tedavi yapılır.

Minimal invaziv diş hekimliği yaklaşımında girişimsel işlemlerin başında ise fissür örtücüler ve günümüzde ICON tekniği adı ile anılan rezin infiltrasyon tedavisi gelir. Özellikle fissür örtücüler uzun yıllardır çocuk hastalarda uygulanan koruyucu tedavilerdendir.

ART (Atravmatik Restorasyon teknikleri) ise yıllardır uygulanan ve günümüzde de önemli bir yere sahip olan minimal invaziv bir tekniktir. ART yönteminde; diş çürüğünün el aletleri ile uzaklaştırılması ve hazırlanan kavitenin adeziv özelliğe sahip bir restoratif materyal ile restore edilmesi esastır. Burada kullanılan materyalin mutlaka mekanik özellikleri uygun ve koruyucu özelliklere sahip olması gerekir. Günümüzde hem flor salınımı yüksek, sekonder çürük oluşumunu önlemesi hem de dişe kimyasal bağlanması ve biyouyumlu olması sebebiyle cam iyonomerler tercih edilmektedir.

Ayrıca restoratif diş hekimliğinde de adeziv sistemlerin gelişimiyle minimal invaziv yöntemlerle tedaviler mümkün hale gelmiştir. Dolgu materyali olarak kullanılan kompozit materyalleri estetik, tamir edilebilmesi, dayanıklılık gibi özellikleri ile avantaj sağlamaktadır.

Ortodontik tedavide birinci amaç dişlerinin estetiğinin düzeltilmesidir. İkinci amaç dişlerin sağlığı için çapraşık dişlerin düzeltilmesinin gerekliliğidir. Dişler ne kadar çapraşıksa diş fırçalama esnasında temizlenmeleri o kadar zor olmakta, diş taşı birikimi kolaylaşmakta, çürük ve diş eti problemleri daha sık meydana gelmektedir. Bir diğer amaç çiğneme fonksiyonunu tam olarak yerine getiremeyen hastalarda diş kapanışlarının düzeltilmesidir. Ayrıca eklem rahatsızlığı ihtimalini arttıran kapanış bozuklukları varsa bunların tedavi edilmesiyle bu sorunun önüne geçilebilir.

Ortodontik bozuklukların sebepleri genel olarak 2 başlık altında toplanabilir.

1- Genetik sebepler (Ör: çene konum ve boyutlarındaki anormallikler, diş boyutlarında normalden sapmalar)

2- Çevresel sebepler (Doğuştan değil, sonradan edinilmiş problemlerdir. Ör: Erken süt dişi kaybı, parmak emme, ağız solunumu, yanlış çiğneme alışkanlıkları)

Bazı nadir durumlarda (dudak-damak yarıklı doğmuş bireyler) ilk müdahalenin bebeklik çağında başlaması gerekir. Parmak emme alışkanlığının öngörülenden uzun sürmesi halinde, 5 yaşında durumu değerlendirmek gerekebilir. Bunların dışında 7 yaş civarında genel diş ve çene gelişimini kontrol etmek yeterlidir. Genelikle 8-9 yaşından önce tedavi gerekmez. Bu yaşlardan itibaren ortalama 12 yaşına kadar, ihtiyaç halinde hareketli tedavi yapılabilir. Bu tedavide hastanın kendisinin takıp çıkartabildiği çeşitli aygıtlar kullanılır. 12 yaşından sonra ise genellikle sabit tedavi yapılır. Sabit tedavide braket adı verilen metal parçalar dişlere yapıştırılır ve tedavi bitene kadar çıkarılmaz. Ortodontik tedavide yaş sınırı yoktur. Dişler ve çevre dokuları uygun olduğu sürece; 50, 60 hatta 70’li yaşlarda bile tel takılabilmekte, dişler düzeltilebilmektedir.